„Konklawe”: zakończenie i sekret nowego papieża wyjaśnione

„Konklawe” to thriller polityczny z 2024 roku w reżyserii Edwarda Bergera, ze scenariuszem Petera Straughana. Głównego bohatera, brytyjskiego kardynała Thomasa Lawrence’a, gra Ralph Fiennes. Jako dziekan Kolegium Kardynalskiego Lawrence odpowiada za przeprowadzenie wyboru papieża po niespodziewanej śmierci poprzednika. W Watykanie spotykają się duchowni reprezentujący odmienne stanowiska wobec przyszłości Kościoła. Zamkniętym obradom towarzyszy odkrywanie informacji, które komplikują zadanie organizatora i zmieniają pozycję uczestników.

Światowa premiera odbyła się 30 sierpnia 2024 roku na festiwalu w Telluride. Film wszedł do kin w Stanach Zjednoczonych 25 października, a w Wielkiej Brytanii 29 listopada 2024 roku. W amerykańskiej dystrybucji domowej był dostępny w Peacock od 13 grudnia 2024 roku do kwietnia 2025 roku, następnie trafił 22 kwietnia 2025 roku do Amazon Prime Video. Są to historyczne terminy dystrybucji amerykańskiej, a nie informacja o obecnej ofercie polskich platform. Poniżej znajdują się pełne spoilery.

Zakończenie wyjaśnione

Nowym papieżem zostaje Vincent Benítez, pochodzący z Meksyku arcybiskup Kabulu. Po uzyskaniu zdecydowanej większości głosów przyjmuje imię Innocenty XIV. Dopiero po rozstrzygnięciu wyborów Lawrence poznaje jego tajemnicę: Benítez urodził się z macicą i jajnikami. Sam dowiedział się o tym podczas operacji usunięcia wyrostka robaczkowego. Wyjawia te okoliczności w prywatnej rozmowie z dziekanem, kiedy wynik konklawe jest już ustalony.

Wątek Beníteza zaczyna się od jego niespodziewanego przyjazdu tuż przed obradami. Lawrence nie oczekuje arcybiskupa Kabulu wśród uczestników. Okazuje się, że zmarły papież mianował go kardynałem in pectore w poprzednim roku. Przybysz nie należy do początkowych faworytów. Jego pojawienie się wprowadza osobną niewiadomą w chwili, gdy organizator konklawe musi już zajmować się rywalizacją znacznie bardziej widocznych kandydatów.

Pierwszy konkretny trop dotyczący sekretu zdobywa Raymond O’Malley, pomocnik Lawrence’a. Ustala, że zmarły papież zapłacił za lot Beníteza do Genewy na wizytę medyczną. Duchowny ostatecznie z niej zrezygnował. Wiadomo więc, że poprzedni papież uczestniczył w organizacji wyjazdu, a sam zainteresowany go odwołał. Cel planowanej wizyty pozostaje niewyjaśniony przez znaczną część obrad.

Po wyborze Innocentego XIV O’Malley przekazuje Lawrence’owi dalsze szczegóły. Dziekan, początkowo entuzjastycznie nastawiony do wyniku głosowania, konfrontuje nowego papieża z odkryciem. Benítez wyjaśnia, że w Genewie miał przejść laparoskopowe usunięcie macicy. Odstąpił od zabiegu, ponieważ zdecydował się pozostać takim, jakim stworzył go Bóg. Jego odpowiedź zamyka zagadkę podróży i tłumaczy wcześniejszą rezygnację z wizyty.

Kolejność ujawniania informacji oddziela wynik wyborów od finałowego wyznania. Kardynałowie głosują po publicznym wystąpieniu Beníteza, natomiast rozmowa o jego budowie ciała odbywa się później, prywatnie. Film przedstawia najpierw rozstrzygnięcie rywalizacji, a następnie odkrycie, z którym musi zmierzyć się jej organizator. Sekret nowego papieża nie zostaje przedstawiony zgromadzeniu jako element debaty poprzedzającej decydujące głosowanie.

Po rozmowie Lawrence spaceruje po watykańskich terenach i słyszy tłum wiwatujący na cześć Innocentego XIV. Wraca następnie do swojego pokoju. Ostatnia scena pokazuje trzy młode zakonnice rozmawiające na dziedzińcu pod jego oknem. Finał pozostaje przy perspektywie dziekana: po zamkniętych obradach i prywatnym spotkaniu obserwuje on życie toczące się poza salą wyborów. Film kończy się tym obrazem, bez kolejnego głosowania lub publicznego ujawnienia tajemnicy.

Jak doszło do zwycięstwa Beníteza

Początkiem wydarzeń jest śmierć papieża wskutek zawału serca. Do wyboru następcy potrzeba większości dwóch trzecich głosów. Otwierając obrady, Lawrence zachęca kardynałów do przyjęcia niepewności. Część zgromadzonych interpretuje jego wystąpienie jako sygnał własnych ambicji papieskich. Organizator procedury sam staje się więc jednym z duchownych branych pod uwagę podczas głosowań, choć początkowe przewidywania skupiają się na innych kandydatach.

Aldo Bellini ze Stanów Zjednoczonych reprezentuje postępowe reformy, Joshua Adeyemi z Nigerii konserwatyzm społeczny, a Joseph Tremblay z Kanady stanowisko umiarkowane. Włoch Goffredo Tedesco jest zdecydowanym tradycjonalistą. Bellini mówi zwolennikom, że chce zapobiec zwycięstwu Tedesca. Rywalizacja obejmuje zarówno zdobywanie poparcia dla własnej kandydatury, jak i powstrzymywanie konkurenta. Ten podział towarzyszy późniejszym sporom o ujawnianie kompromitujących informacji.

Pierwsze głosowanie nie daje nikomu wymaganej większości. Prowadzi Adeyemi, za nim znajdują się Tedesco i Tremblay. Głosy postępowe dzielą się między Belliniego oraz Lawrence’a. Początkowy lider nie utrzymuje jednak swojej pozycji. Drugiego dnia uczestnicy są świadkami spięcia między nim a siostrą Shanumi, nigeryjską zakonnicą niedawno przeniesioną do Watykanu. Zdarzenie skłania dziekana do rozmowy z kobietą i sprawdzenia przeszłości kandydata.

Shanumi ujawnia, że łączyła ją z Adeyemim relacja, z której urodził się syn oddany później do adopcji. Zapytany przez Lawrence’a kardynał potwierdza jej wersję. Dziekan jest zobowiązany do zachowania tajemnicy, ale wśród uczestników rozchodzą się pogłoski. Kandydatura Adeyemiego załamuje się w następstwie tej szeptanej kampanii. Jego przewaga z początku obrad znika po ujawnieniu informacji o przeszłości.

Lawrence bada również okoliczności niedawnego przyjazdu Shanumi. Wspólnie z siostrą Agnes, odpowiedzialną za obsługę i wyżywienie kardynałów, ustala, że jej przeniesienie zorganizował Tremblay. Kanadyjski duchowny odpowiada, że działał na prośbę zmarłego papieża. Ten etap dochodzenia wiąże obecność zakonnicy z jednym z konkurentów Adeyemiego. Dalsze odkrycia dotyczą już bezpośrednio sposobu, w jaki Tremblay zdobywał poparcie dla siebie.

Zastrzeżenia wobec Kanadyjczyka pojawiają się wcześniej w rozmowie z arcybiskupem Januszem Woźniakiem, prefektem Domu Papieskiego. Przekazuje on Lawrence’owi, że przed śmiercią papież zażądał rezygnacji Tremblaya. Sam zainteresowany temu zaprzecza. Dziekan otrzymuje sprzeczne relacje dotyczące stosunków kandydata z poprzednim papieżem. Następnie wchodzi do zapieczętowanego papieskiego apartamentu, gdzie znajduje dokumenty wskazujące, że Tremblay płacił kardynałom za głosy.

Odkrycie prowadzi do konfliktu Lawrence’a z Bellinim. Gdy dziekan pokazuje mu dokumenty, Bellini prosi o zatajenie ich istnienia. Rozmowa kończy się kłótnią. Trzeciego dnia Lawrence i Agnes upubliczniają jednak działania Tremblaya, skutecznie usuwając go z rywalizacji. Później dziekan godzi się z Bellinim i zgadza przeciwstawiać Tedesco. Ujawnienie korupcji zmienia listę realnych pretendentów, ale nie kończy sporu o to, kto powinien zwyciężyć.

Kiedy Lawrence zamierza oddać głos na siebie, eksplozja uszkadza Kaplicę Sykstyńską. Kardynałowie dowiadują się następnie, że wybuch był częścią serii samobójczych zamachów przeprowadzonych przez islamskich terrorystów w Europie. Tedesco reaguje gwałtownym wystąpieniem przeciw islamowi i wzywa do wojny religijnej. W tym momencie dyskusja wychodzi poza dotychczasowe skandale kandydatów i obejmuje odpowiedź Kościoła na przemoc.

Benítez sprzeciwia się wystąpieniu Tedesca. Odwołuje się do własnego doświadczenia przemocy religijnej w Afganistanie i odrzuca odpowiadanie przemocą na przemoc. Gani też zgromadzonych za przedkładanie politycznych rozgrywek nad misję religijną. Po wznowieniu głosowania uzyskuje zdecydowane poparcie. Bezpośrednio przed rozstrzygnięciem to właśnie arcybiskup Kabulu zabiera głos przeciw stanowisku tradycjonalisty, podczas gdy wcześniejsze etapy konklawe koncentrowały się na innych pretendentach.

FAQ: pytania po zakończeniu filmu

Kto gra Beníteza i pozostałych kandydatów? W przyszłego Innocentego XIV wciela się Carlos Diehz. Stanley Tucci występuje jako Bellini, John Lithgow jako Tremblay, Lucian Msamati jako Adeyemi, a Sergio Castellitto jako Tedesco. W obsadzie postaci towarzyszących dochodzeniu Lawrence’a są Brían F. O’Byrne jako O’Malley, Isabella Rossellini jako Agnes, Balkissa Maiga jako Shanumi oraz Jacek Koman jako arcybiskup Woźniak.

Na jakiej książce oparto „Konklawe”? Podstawą była powieść Roberta Harrisa opublikowana w 2016 roku. Pisarz znalazł się również wśród producentów filmu. Przygotowując scenariusz, Peter Straughan rozmawiał z kardynałem o organizacyjnej stronie konklawe i odbył prywatną wizytę w Watykanie. Ekranizacja otrzymała osiem nominacji do Oscarów. Podczas ceremonii 2 marca 2025 roku Straughan zdobył nagrodę za scenariusz adaptowany.

Czy obrady filmowano w prawdziwej Kaplicy Sykstyńskiej? Na potrzeby produkcji scenografowie wykonali jej replikę. Zdjęcia realizowano w Rzymie, także w studiu Cinecittà, od stycznia do marca 2023 roku. Większą swobodę zastosowano przy odtwarzaniu Domu Świętej Marty. Twórcy nadali mu bardziej więzienny charakter, aby zwiększyć napięcie. Filmowa przestrzeń zamknięcia kardynałów zawiera więc świadome odstępstwa od wyglądu rzeczywistego miejsca ich pobytu.

Jak powstała muzyka towarzysząca obradom? Partyturę skomponował Volker Bertelmann. Zamiast przypisywać tematy poszczególnym bohaterom, tworzył je dla określonych sytuacji, ponieważ w wielu scenach występuje jednocześnie liczna grupa postaci. W muzyce wykorzystał między innymi Cristal Baschet, instrument, na którym gra się mokrymi dłońmi. Stosował także nakładające się odmienne rytmy, aby odzwierciedlić podziały między frakcjami kardynałów.

Źródła: https://en.wikipedia.org/wiki/Conclave_(film) ; https://www.focusfeatures.com/conclave